Лидерството има потреба од факти и докази!
Властите, извршната и парламентарната, мораат да знаат кои нивни интервенции се најдобри за земјата.
Креирањето на Национална политика за евалуација е првиот чекор кон обезбедувањето на одлуки засновани врз факти и докази а кои ќе бидат во интерес на нацијата.
Што е Национална политика за евалуација?
Таа е стандард за користење на евалуацијата на државно ниво. Таа дефинира кои релевантни и објективни податоци се потребни за дизајн, изработка, буџетирање и контрола на постоечка или предложена стратегија, политика, закон.
Со НПЕ се дефинира системот, процесот и инструментите за вршење на објективна и независна евалуација, со која ќе се подобри ефектот на интервенцијата, но и ќе се зголеми отчетноста и одговорноста за извршување на релевантни, ефективни, ефикасни, одржливи и влијателни политики, стратегии и регулатива.
Влатко Данилов
Зошто ни е потребен систем за евалуација?
Како прво дефиниција, што е тоа евалуација?
Најкусо, оценка на интервенција (политика, стратегија, проект), нејзина поврзаност со проблемите кои треба да ги реши, остварување на резултати и домаќинско работење, какви резултати има на долг рок и дали е одржлива. Овде зборуваме за развојни интервенции.
Зошто е потребна евалуацијата?
Да обезбеди докази дека некој интервенција е добра, средна, лоша и дали треба да се продолжи, прекине, коригира. Кои се идните последици од примената на интервенцијата ако продолжи непроменета. Да се донесат добри одлуки.
Што обезбедува евалуацијата?
Учење и отчетност. Учење во смисла на, што научивме при спроведување на некоја интервенција, кои се добрите работи, кои не се добри, како да подобриме идни интервенции. Отчетност, кој и каде згрешил.
Што е тоа систем на евалуација?
Кога постои јасна регулатива, што се оценува, кога, кој, според која процедура и методологија, кога секој учесник има јасен мандат и улога во процесот, тогаш велиме дека имаме систем. Кога е јасно кој ќе ги користи наодите од евалуацијата, кога и како, тогаш имаме систем.
Зошто систем за евалуација?
Затоа што носењето одлуки е премногу важно да се остави без контрола. Одлуките се врвот во пирамидата од кои зависи судбината. Следењето на ефектите од интервенцијата, логика и ефективност на интервенцијата, трошење на ресурси, влијание врз општеството и животот на луѓето е премногу важно да се занемари. Евалуацијата е систематичен пристап кој обезбедува докази и факти за постигнувањата. Луѓето во демократија имаат право да знаат како се трошат нивните пари, кој и какви одлуки носи, дали се тие навистина приоритетни за граѓаните, и колку добро се спроведуваат интервенциите. Крајно, граѓаните можат врз база на резултатите од работата на властите да донесат одлука кому ќе му го доверат својот глас, но врз база на објективни докази.
Влатко Данилов
Евалуациска култура
Јавните организации постојат поради обезбедување на услуги на граѓаните. Тие имаат и законска и морална обрврска да бидат транспарентни и да даваат отчет за сработеното.
Не е дека не им веруваме на нивните извештаи, но добро е некој независен, надворешен и објективен да потрврди дека инстутицијата ги остварува целите, го подобрува квалитетот на животот на граѓаните и тоа го прави на вистински начин, економично и рационално управувајќи со средствата собрани од самите граѓани. Наодите од евалауцијат се користат за да се подобри квалитетот на одуките, планирањето, следењето на работата.
Евалуациската културата се однесува на подготвеноста на институцијата да даде јавен и
објективен отчет за своето работење, притоа користејќи признати методи на евалуацијата.
Не-давањето на отчет на транспарентен начин, не само што остава место за сомнеж,
туку е и казниво во земји каде владее правото.
Воводување на евалауцијата во секојдневното работење е вообичаена пракса во сите развиени земји. Бегањето од евалуацијата е карактеристично за недемократски општества кои си спроведуваат
сопствени закони, водени од режими и непочитувајќи ги основните начела на доброто управување и
носење на одлуки врз база на факти, а не врз база на сопствени интереси.
Влатко данилов
Начини за дефинирање на статусот и употребата на евалуација во една држава.
Се решава на 3 начини:
Интегрирање на евалуацијата во уставот на државите.
Функционирањето, политиката, нормите, начин на употреба на евалуацијата, се дефинирани во уставот на земјата.
Националнана политика за евалуација.
Принцип, правило или стандард што се користи за водење на владините одлуки и дејствија при планирањето, спроведувањето, известувањето или користењето на евалуацијата, или која било политика што може да биде законска, уредена, формално објавена или раководена од националната влада.
Акт/Закон за евалуација
Акт/закон кој се фокусира на функцијата за евалуација, политика, норми, употреба, институции итн. и поставува насоки за истите на ниво на национална влада.
Влатко Данилов
Степенот на развој на една земја и квалитетот на животот на нејзините граѓани се под директно влијание на ефективноста на властите на земјата, на централно и локално ниво.
Примарната улога на властите е да донесуваат одлуки и да ги артикулираат тие одлуки преку различни документи, како што се политики, стратегии, мерки и регулативи, кои се наменети да придонесат за севкупниот развој на државата.
Квалитетот на одлуките донесени од властите директно влијае на благосостојбата на граѓаните, вклучувајќи ги и аспектите како што се безбедноста, здравјето, образованието и севкупниот квалитет на живот. Со оглед на критичната важност на донесувањето одлуки за граѓаните, императив е да се воспостави систем кој може навремено да ја оцени ефективноста на овие одлуки и интервенции и да укаже на грешките. Крајната цел на секоја интервенција треба да биде јасно дефинирана и мерлива, во вид на планови, стратегии и програми усогласени за да се постигнат конкретни општествени приоритети.
За жал, нашите сегашни стратегии, политики и програми често немаат јасни цели, мерливи индикатори и дефинирани таргети за постигнување. Неретко, одлуките се носат во корист на туѓи интереси а не на граѓаните на земјата. Нашиот систем за управување има тенденција да се фокусира повеќе на активностите, наместо на резултати, при што извештаите на јавните институции ги нагласуваат спроведените активности наместо не/постигнатите резултати.
Од суштинско значење е да се процени реализацијата на резултатите за да се утврди дали усвоените политики се засноваат на издржани теории за промени, дали тие им служат на интересите на граѓаните и дали стратегиите ефективно се спроведуваат во корист на населението.
Оценувањето на ефективноста и ефикасноста на политиките, стратегиите, програмите е од клучно значење за да се осигура дека ресурсите, вклучително времето, парите и човечки и технички капацитети, се користат на рационален и продуктивен начин. Со цел да се обезбеди ефективност на интервенциите, од суштинско значење е воспоставувањето на силен систем за мониторинг и евалуација. Овој систем треба да обезбеди конкретни докази за влијанието на интервенциите, насочувајќи ги носителите на одлуки за тоа дали се неопходни прилагодувања и во која насока тие треба да се направат.
За да се соберат веродостојни и релевантни информации за подобрување на интервенциите, неопходно е да се воспостави сеопфатна рамка за мониторинг и евалуација. Оваа рамка ќе им овозможи на носителите на одлуки да донесуваат информирани одлуки врз основа на факти и докази.
Зошто кај нас и во земјите од Западен Балкан евалуацијата не е развиена? Затоа што власта не сака транспарентно да ги прикаже своите неуспеси во градење на висок животен стандард и квалитет на животот на граѓаните.
Граѓаните имаат право да ги разберат причините за нивниот низок животен стандард, загадувањето на животната средина, недостатокот на доверба во институциите, образованието, здравството и правдата. Со имплементирање на систем за следење и евалуација, можеме да ги намалиме негативностите и да работиме на подобрување на целокупната благосостојба на општеството.
Евалуацијата има две основни цели: учење и отчетност. Преку евалуација, можеме да ги идентификуваме областите за подобрување и да учиме од грешките од минатото. Дополнително, евалуацијата помага носителите на одлуки и самите имплементатори на програмите да бидат одговорни за нивните постапки и одлуки. Двата аспекта се клучни за постигнување позитивни резултати и поттикнување значајни промени.
Заклучок:
Со цел да се зајакне јавната администрација, како креатор на еко-системот во земјата, важно е да се спроведат реформи фокусирани на подобрување на процесот на планирање и управување засновано на резултати. Ова подразбира воспоставување јасни цели и мерливи резултати за секој план, со дефинирани индикатори и цели што треба да се постигнат во одредена временска рамка со користење на доделените ресурси.
Дополнително, мора да се развие национална политика и регулатива за евалуација, заедно со воспоставување на реномирана професија на евалуатори. Ова ќе осигури дека интервенциите се оценуваат објективно, независно и веродостојно, со извештаи кои содржат наоди, заклучоци и препораки кои се транспарентно објавени за пристап на јавноста.
Што се тоа VOPE?
Националните евалуациски заедници, во меѓународната заедница се познати како VOPE (Voluntary Organizations for professional Evaluation). Тие се идентификувани како градители на евалуацијата во една земја. Основани се како професионални асоцијации од практичари кои самите вршат евалуација, односно луѓе кои заработуваат и живеат од спроведување евалуации. Тие се само-организираат да разговараат и споделуваат професионални искуства и предизвици и заеднички ја унапредуваат професијата и развиваат професионални стандарди.
VOPE организираат настани, конференции, работилници и семинари, а публикациите обезбедуваат платформа за професионална размена. Преку ваква размена на искуства се гради професионалниот капацитет на евалуаторите во земјата. Новодојдените во евалуацијата учат од поискусните колеги и од размената на сопствени искуства.
VOPE придонесуваат за развој на националните капацитети за евалуација преку градење на капацитетите на поединечни евалуатори и на капацитетите на јавните институции кои носат и спроведуваат јавни политики.
VOPE индиректно влијаат на националните и организациските политики за евалуација преку вклучувањето на членовите во развој на овие политики.
VOPE се вклучени во развојот на националните политики и регулативата за евалуација и на тој начин придонесуваат не само за придобивките на членовите на VOPE, но и за придобивките на општеството.
“VOPEs are important, first and foremost, as professional networks or guilds where evaluators and commissioners of evaluation can meet and discuss issues of mutual interest including promoting the profession, strengthening member evaluation competencies, finding employment opportunities, partnering for professional collaborations, etc. As the evaluation profession as a recognised, distinct profession is less than 20 years old, VOPEs have important roles to play in helping governments and civil society in their countries to understand what evaluation is, and the role evaluation can play in supporting better informed public policy and decision making.”
International Organization for Cooperation in Evaluation -IOCE
Дали ни треба Закон за евалуација?
Да и тоа веднаш!
Зошто?
Затоа што:
Граѓаните и фирмите плаќаат на државата да им обезбеди услуги и тоа на најефикасен и најефективен можен начин. Тоа би значело дека државата, централно и локално ниво, треба јавните ресурси да ги користи на најдобар можен начин и да обезбеди брз раст на економијата и животниот стандард на луѓето.
Како го прави тоа државата (владата)?
Преку дефинирање на политики, стратегии, програми, проекти кои ги финансира преку јавните приходи. Спроведувањето на овие политики, стратегии се одвива преку телата на владата, министерствата, локалните самоуправи и други бројни институции кои се финансираат од јавните ресурси. Ова упатува на тоа дека за успешноста на развојот на државата директно се одговорни политиките и стратегиите како и квалитетот на управувањето со бројните јавни институции кои ги спроведуваат политиките.
Во интерес на корисниците на услугите, граѓаните и фирмите, е да добијат квалитетни услуги, со прифатлива цена. Што значи тоа квалитетни услуги? Тоа се услуги кои овозможуваат брз раст на економијата, што подразбира квалитетна бизнис клима која се дефинира преку министерствата, брз и правичен судски систем, обвинителство, правосудство со еден збор кое ќе обезбеди фер натпревар на пазарот, без корупција, привилегии и слично. Квалитетни услуги се и чистата животна средина, без загадувања, добри медицински услуги, добро образование, ниско ниво на сиромаштија, низок степен на криминал и слично. Секоја од овие области има бројни индикатори, (мерки преку кои се следи промената) кои се мерат преку објективни мерки и од страна на независни тела. Значи, многу е јасно што се тоа квалитетни услуги и како се мерат. Но зошто тогаш не добиваме извештаи за промените во индикаторите??? Најчесто добиваме флоскули од типот, ние сме лидери во регионот, остваруваме значителен напредок и слични празни муабети но не и она што навистина не интересира а тоа се објективно измерени индикатори на прогресот.
Зошто ние потребен Закон за евалуација?
Да се вратиме на државните планови, политики, приоритети и нивно исполнување. Рековме дека е најважно нивното дефинирање, во вид на резултати кои се очекуваат во одреден временски период и начинот како ќе дојдеме до нив. Тоа значи дека известувањата треба да бидат насочени кон вредностите на индикаторите, дали се постигнати во даден период или не. И тоа е она што ги интересира луѓето и фирмите. Не ги интересира што набавило некое министерство, колку луѓе вработило, што тие работеле, тоа се небитни информации за граѓаните. Важни се исклучиво индикаторите и достигнувањето на таргетите кои се поставени. Но за чудо никој не известува за тоа.
Извештаите на јавните институции кажуваат за тоа што тие работеле, кои активности ги спровеле, но никако и за резултатите од тие активности. Не известуваат ниту за краткорочните резултати (outcomes) ниту за долгорочните (impact). Најчесто известувањето се однесува на активностите и како се потрошени парите. За овој дел од финансиското работењето на институциите постои регулатива во вид на бројни закони за финансиско работење, процедури, ревизорско работење и тн. Но, за делот дали се постигнати резултати не постои никаква регулатива кој тоа го следи, кој проверува, кој известува. Добиваме само извешти дека јавните ресурси се трошат согласно законот, но не и за она што нас не интересира, дали тие активности и трошење иницираат државата да има раст и дали квалитетот на животот на граѓаните се подобрува, дали фирмите напредуваат. Тој дел ни недостасува за да имаме комплетна отчетност и шанса да ги подобриме политиките на институциите кои би довеле до прогрес на државата.
Очигледно е дека овој дел на реализација на политиките ни недостасува и дека е потребно да се регулира, како што е регулирана и финансиската контрола и ревизија. Начинот да дојдеме до целосни извештаи за тоа како функционира администрацијата е преку евалуацијата на плановите и перформансите на институциите колку тие успеваат да ни го подобрат животот. Без вакви извештаи остануваме ускратени за битни, а за нас граѓаните и формите круцијални извештаи, врз база на кои ќе можеме да оцениме кои институции остваруваат резултати а кои само глумат дека нешто работат и трошат големи средства залудно. Тие залудните средства можат да се искористат за нешто корисно и нешто што навистина ќе има импакт врз луѓето.
Затоа ни е потребен закон за евалуација на политиките и постигањата на институциите.
Македонска мрежа на евалуатори/ Macedonian Evaluation Network -MEN
snotodeprS6uoNt m29fg0l32v0eb8c0f1gr92m 8f659t9201efu4h1,05i ·
WBEN e Western Balkan Evaluation Network – mreza koja opstojuva od 2015 godina i vo ovoj period ima aktivnosti vo vid na organizacija na dvogodisni regionlani konferencii na tema evaluacija, odrzuvanje na obuki i lobiranje za pogolema upotreba na evalucijata vo kreiranjeto na politiki, strategii na drzavno i loklano nivo. Ova e periodicen izvestaj na WBEN:
1 Novosti WBEN
Koordinacija WBEN sastala se kako bi razgovarala o nedavnom sastanku NESE (mreže nacionalnih društava za evaluaciju u Europi). Zapisnik NESE (nije javno objavljen!). Zapisnik sastanka koordinacije WBEN.
WBEN Forum LinkedIn Group
WBEN web stranica (privremena)
2 Novosti nacionalnih zajednica evaluatora:
HEVAL: Od 14-18 X sudjelovao u Pekingu o Nacionalnim evaluacijskim kapacitetima (NEC) 2024 konferenciji (u organizaciji GEI, UNDP, I i Chinese International Development Cooperation Agency ) s izlaganjem o iskustvima razvoja naših evaluacijskih zajednica i regionalne suradnje. Evaluacijski sustavi i nedostatni kapaciteti na nacionalnoj razini i dalje predstavljaju veliki izazov u mnogim zemljama. Od 2009. Neovisni ured za evaluaciju UNDP-a (UNDP IEO) svake dvije godine organizira konferencije o nacionalnim evaluacijskim kapacitetima (NEC) kako bi se pozabavio ovim pitanjima u partnerstvu s vladama i nacionalnim zajednicama za evaluaciju. Glavna tema konferencije je “Responzivna evaluacija: za vladu, za uključivanje, za budućnost.” Ova tema naglašava važnost dijeljenja napretka i naučenih lekcija u jačanju nacionalnih sustava evaluacije, njihovu ulogu u postizanju ciljeva održivog razvoja i drugih razvojnih ciljeva te kako nove tehnologije i pristupi evaluaciji mogu olakšati njihovo postizanje. Konferencija okupila je gotovo 500 predstavnika vlasti na svim razinama, u privatnom sektoru, civilnom društvu, akademskoj zajednici, agencijama Ujedinjenih naroda i drugim međunarodnim organizacijama. Ostvarene su prilike za razmjenu o napretku, lekcijama, inovacijama, iskustvima i perspektivama u jačanju nacionalnih sustava praćenja i evaluacije. Konferencija pružala je i prilike za poboljšanje vještina onih koji naručuju, provode, koriste i zagovaraju evaluaciju, dok će također njegovati nova i postojeća partnerstva za jačanje nacionalnih sustava evaluacije, prije svega država u razvoju. Predavanja bila su organizirana oko tri teme koje se međusobno presijecaju: Nacionalni sustavi evaluacije: Izgradnja snažnih sustava evaluacije koji osiguravaju korištenje; Uključivi sustavi ocjenjivanja: uključujući glas građana, alternativno znanje, ocjenjivanje složenosti; Sustavi i pristupi usmjereni budućnosti: Prilagodba tehnologije, inovativni pristupi, sinteza i upravljanje znanjem. Na konferenciji je aktivno sudjelovala predstavnica Hrvatskog evaluacijskog društva dr. sc. Marijana Sumpor i prenijela je iskustva suradnje nacionalnih evaluacijskih zajednica u regiji Zapadnog Balkana unazad 10 godina. Više informacija dostupno je na sljedećoj poveznici. Prezentacija HEVAL (dr. Marijana Sumpor).
HEVAL: Key note izlaganje na temu participativnih metoda u evaluaciji u okviru COST projekta PROFEEDBACK, u kojem sudjeluju sveučilišta i istraživački instituti iz EU i regije.
HEVAL registrovao 16 pojedinaca osnivača i udrugu 21.V.2024. u Registru udruga RH. Društvo je uspostavljeno nakon desetogodišnje suradnje oko 300 stručnjaka pojedinaca i predstavnika institucija i organizacija zainteresiranih za praćenje i evaluaciju javnih politika, programa i projekata u okviru Hrvatske evaluatorske mreže HEM. Udruga HEVAL će i dalje koordinirati i sudjelovati u radu HEM-a koje će nastaviti djelovati kao suradnička platforma. Prva sjednica Upravnog odbora HEVAL-a održana je 9.X.2024. na kojoj su dogovorene potrebne aktivnosti za rad do kraja godine. Tijekom studenog će biti objavljen Poziv za učlanjenje u HEVAL. Sljedeća godišnja skupština članova HEVAL-a planirana je početkom 2025. godine.
3 Pozivi za eksperte, Projekte
Natječaj za poziciju MEL (Monitoring, Evaluation, and Learning) voditelja_ice na Kosovu otvoren je do 1.XI.2025. a više informacija naći ćete ovdje
Za budući projekt financiran sredstvima USAID-a na Kosovu traže se stručnjaci, između ostalog i za MEL područje (Monitoring, Evaluation and Learning), poželjno znanje albanskog ili srpskog jezika, rok za prijavu je 7.XI.2024. a više informacija naći ćete ovdje. Također na Kosovu za stalni posao American Bar Association traži MEL Managera, rok za prijavu je 1.XI.2024., više informacija je ovdje.
Za istraživačke organizacije s više od 10 godina iskustva ovdje je više informacija o globalnom natječaju USAID-a, otvorenom do 31.XII.2024.
Balkan Civil Society Development Network (BCSDN): Call for Signatures: WBT CSOs Call for the Continuation and Expansion of EESC’s Initiative that Formally Involves CSOs from EU Candidate Countries
4 Izvješća; Oruđa; Blog; Podcast
Better Evaluation: Strengthening national M&E systems
Better Evaluation: Monitoring and evaluation in fragile, conflict-affected and violent (FCV) settings
Better Evaluation: Building a career in evaluation
GEI: UNDP Independent Evaluation Office and GEI Hosted 2024 National Evaluation Capacities Conference in China
Balkan Civil Society Development Network (BCSDN): Civic Initiatives / Građanske inicijative releases an updated analysis on repressive tactics used by Serbia’s government!
Respa, CAF Resource Centre. CAF is a European Common Assessment Framework, a tailor-made QM tool for better quality in public administration.
5 Iz prethodnih WBEN Novosti:
INES, Srbija: Brza evaluacija, policy brief.
SDE, Slovenija: Poziv za komentare na tekst o Participativnoj evaluaciji (Delovni zvezek SDE, 1/XVII, Bojan Radej).
Članovi mreže WBEN potiču se da se pridruže regionalnoj i nacionalnim LinkedIn Grupama. Prisutnost na socialnim mrežama članstvu jamči najbržu informaciju o novostima regionalne i nacionalnih zajednica te mogučnost interakcije s drugim članovima LN Grupa: WBEN; BHeval; HEVAL; MEN
6 WBEN zajednica:
– Bosna i Hercegovina, BHeval: info@elval.org
– Hrvatska, HEVAL: hem.evaluation@gmail.com
– S. Makedonija; MEN men@men.mk
– Slovenija, SDE: sdeval@siol.net; https://www.sdeval.si/
– Srbija, INES: svetlana_stanarevic@yahoo.com; mihajlo.djukic@gmail.com
– WBEN E-mail: wben.eval@gmail.com;
– WBEN Web stranica (privremena): https://www.sdeval.si/category/weben/
– WBEN Forum: https://www.linkedin.com/groups/4494627/
Кои се основните прашања кои еден евалуатор треба да ги постави при вршење на евалуација на развојни програми?
• Како беше програмата спроведена?
Ова прашање ги разгледува и мониторингот и евалуацијата и ни помага при разбирањето дали активностите биле
спроведени според планираното и дали и кои прилагодувања на програмата биле направени во
текот на имплементацијата. Ова ни укажува дали активно се следела имплементацијата и дали се забележани
неефективности неефикасности, непланирани странични ефекти на интервенцијата и дали и како е реагирано на
идендификуваните пречки.
• Какви промени се случија како резултат на интервенцијата?
Тука се идентификуваат сите промени, позитивни и негативни, настанати како резултата на спроведените активности во рамки на интервенцијата.
• Кои се релациите помеѓу ефектите и активностите?
Со ова треба да разбереме дали и како интервенцијата влијаела врз промените. Дали се резултатите производ на интервенцијата или од други причини.
• Какви лекции сме научиле?
Оценувајќи ги успесите и неуспесите се дефинираат научените лекции, што е направено добро а што е изгубено време и ресурси. Што ќе примениме во идните интервенции за да ги примениме добрите пракси повторно, а што ќе направиме да ги одбегнеме лошите пракси во идните интервенции.
• Што да направиме следно?
Овде се врши трансформација на наодите од евалуацијата во идни интервенции. Добрите пракси ги вградуваме во идни интервенции, промашувањата ги обележуваме како такви и ги исфрламе од идните интервенции.
Влатко Данилов
Дали ни е потребен систем за Мониторинг и Евалуација?
Управување со јавните средства е премногу важна работа да биде оставена без надзор и контрола. Преку управување со јавните средства директно се влијае на квалитетот на животот на граѓаните, кои впрочем и ги плаќаат овие јавни средства кои ги трошат властите, како овластени субјекти за управување со општеството.
Постои делумна контрола врз средствата и тоа преку ревизијата, интерната ревизија, надворешна ревизија, државна ревизија и слично, но суштинска контрола на користењето на јавните ресурси недостасува. Што бега од фокусот на ревизијата? Еве што:
• Дали се добро обмислени државните политики и стратегии како основен инструмент на постигање на долгорочните општествени цели?
• Дали начинот на кој се практицира власта и дали имплементацијата на политиките дава резултати?
• Дали ефектите кои се постигаат можат да бидат постигнати и со помалку ресурси?
• Дали ова што се прави е долгорочно и одржливо, или по неколку години ќе мораме повторно да градиме?
• Дали се политиките координирани и дали остваруваат синергија?
Ова се само неколку од бројните прашања на кои не дава одговор ревизијата како единствен систем на контрола на користењето на јавните ресурси. Очигледно, многу се важни прашањата за да останат без одговор.
Одговорот е многу познат и едноставен, но не се применува. Што е причината?
Ако одговорот е воведување на систем за мониторинг и евалуација во државата, што е тоа што го попречува неговото воведување? Ова не е ништо ново, многу земји го имаат воведено на еден или друг начин, така да постои и знаење и пракса и капацитети за негово воведување.
Што останува тогаш како можна причина? Политичката волја е по се изгледа причината која е главен сопирач на воведување на транспарентно и отчетно презентирање на постигањата на власта како резултат на користење на јавните ресурси.
Ќе цитирам една изјава на GEI Program Manager Dugan Fraser во неговите завршни зборови на 2024 NEC Conference in Beijing:
„Мониторинг и евалуација се однесува на учење, љубопитност, поставување прашања и имање на храброст да се научи од грешките“. Со ова не потсетува дека „embracing a learning mindset is key to making M&E a champion of continuous improvement“.
https://youtube.com/…/UgkxxXTG7KgWRzpi4ml6V4KnffmQgps5p…
Во една реченица е содржана потребата од имање на храброст да се осврнеме зад себе, или да се погледнеме во огледало и кажеме ова го направивме добро, но има места каде направавме грешки, свесни сме за нив и ќе се потрудиме во иднина да не ги правиме. Уште ако сме подготвени и јавно, транспарентно да ги објавиме резултатите од анализите на евалуацијата, создаваме навистина демократско општество, затоа што граѓаните имаат право да знаат.
Влатко Данилов
Што е целта и зошто МК треба да воведе Систем за следење, евалуација и учење (СЕУ) – Monitoring, Evaluation and Learning (MEL)
Целта на системот за следење, евалуација и учење (СЕУ) во една земја е да обезбеди структуриран пристап за проценка на ефективност на политиките и програмите насочени кон постигнување на поставените развојни цели. Овој систем е од суштинско значење за да се обезбеди дека интервенциите не само што се спроведуваат како што е планирано, туку и се прилагодуваат врз основа на информациите и доказите прибрани преку СЕУ.
Мониторинг: Првата компонента на вклучува континуирано собирање и анализа на податоци за следење на напредокот кон утврдените цели. Ова вклучува собирање информации за тоа дали активностите се спроведуваат како што е предвидено, дали ресурсите се користат ефикасно и дали се постигнуваат резултатите.
Евалуација: Аспектот на евалуација се фокусира на проценка на влијанието и ефективноста на интервенциите на стратешки точки во текот на нивното спроведување. Евалуациите можат да бидат формативни (спроведени за време на имплементацијата за подобрување на процесите) или сумативни (спроведени по завршувањето, за да се процени целокупното влијание). Ова им овозможува на креаторите на политики да разберат што функционира, што не и најважно, зошто – обезбедувајќи критични препораки што ги унапредат идните стратегии.
Учење: Учењето е континуиран процес во рамките на MEL кој обезбедува носителите на одлуки и чинителите да размислуваат за наодите и препораките произлезени од евалуациите, за да извлечат лекции што можат да ги подобрат идните иницијативи. Тоа поттикнува култура каде што споделувањето на знаење е приоритет, овозможувајќи континуирано подобрување во дизајнирањето и спроведувањето на политиките.
Одговорност и транспарентност: Добро поставениот СЕУ систем ја подобрува одговорноста меѓу засегнатите страни преку обезбедување јасни индикатори за успех и обезбедува транспарентност при известувањето за напредокот. Оваа транспарентност гради доверба меѓу владините субјекти и граѓаните, невладините организации и заедниците кон кои се насочени политиките или програмите.
Информирано донесување одлуки: Со интегрирање на податоците од мониторингот со наодите од евалуацијата, СЕУ системите им овозможуваат на носителите на одлуките, информации засновани на докази што овозможуваат ефективно и ефикасно распоредување и планирање на ресурсите. Ова осигурува дека интервенциите се согласно потребите на граѓаните а не на некои други субјекти.
Прилагодување кон промените: Со оглед на динамичната природа на социјалните, економските и еколошките контексти, системите за СЕУ им овозможуваат на земјите да останат флексибилни во своите пристапи. Тие можат да ги прилагодат стратегиите врз основа на новите предизвици или можности идентификувани преку континуираните напори за следење и евалуација.
Влатко Данилов
Почнаа првите чекори за имплементација на Националната развојна стратегија – сеопфатна визија за развојот на државата во наредните 20 години,
Националната развојна стратегија не е само уште еден стратешки документ. Таа ги обединува визиите, соништата, аспирациите на повеќе од 14.000 граѓани кои директно се вклучија во процесот на нејзиното креирање.
На линкот прочитајте како изгледаше патот на развој на #НРС! Изданието е достапно на македонски, албански и англиски јазик.
https://www.undp.org/…/journey-national-development…
Носител на креирање на стратегијата е Влада на Република Северна Македонија. UNDP го поддржa процесот во партнeрство со UN_MK и финансиска поддршка на Министерството за финансии на Словачка Ministerstvo financií SR.